Alexithymie!

Alexi-wat?

De laatste tijd horen we van collega’s steeds vragen over alexithymie. Het is blijkbaar een hot onderwerp, maar toch kijken mensen je een beetje vaag aan als het woord genoemd wordt.Vandaar dat we er kort aandacht aan besteden. Niet alleen zodat je een nieuw Scrabble woord kan leggen, maar ook dat je het eens kan bespreken!

Psychologen geven alexithymie al als diagnose af en doen hier diagnostisch onderzoek naar, terwijl het nog niet in de DSM terug te vinden is.

Wat is alexithymie?

Alexithymie is wanneer het niet lukt woorden te geven aan wat je voelt. Het gaat vaak samen met een zwakke interoceptie. Dat is het zintuig wat nodig is bij het voelen en interpreteren van prikkels van uit je lichaam. Warm, koud, honger, dorst, maar ook emoties als bang, blij, boos en bedroefd. Ook fantaseren lijkt veel beperkter te zijn dan gemiddeld.

Waarom is dit anders dan zomaar je gevoelens niet herkennen?

Veel mensen met autisme hebben moeite met hun gevoelens herkennen, maar wat alexithymie anders maakt is dat het een veel zwaardere versie is van zomaar je gevoelens niet herkennen. Het duurt langer om gevoelens überhaupt te leren kennen en het niveau wat je kan bereiken is misschien minder diep dan dat van de gemiddelde persoon met autisme.

Vergelijk het met het hebben van dyslexie. Iemand met dyslexie kan ook leren lezen en daar mee bezig zijn, maar toch zal er altijd een extra beperking blijven bestaan bij het begrijpen van woorden die andere mensen niet hebben.

Waar komt het vandaan?

Er zijn verschillende theorieën over de oorzaak van alexithymie. Zo zou het een aangeboren eigenschap kunnen zijn, maar er zijn ook meningen dat het (onbewust) aangeleerd is. Zo hebben veel mensen met autisme geleerd niet te vertrouwen op hun gevoel, omdat deze niet “klopte” volgens de omgeving (“ik ben misselijk want het licht is te fel” “dat kan niet”). Daarnaast voelen veel mensen met autisme druk om te maskeren, en een belangrijk deel van maskeren is het onderdrukken van gevoelens en emoties. Dit om niet op te vallen, niet tot last te zijn, of beter mee te kunnen doen met de omgeving. Het wordt ook wel gelinkt aan burn-out en stress.

Alexithymie lijkt relatief veel voorkomend te zijn in mensen met ASS, maar er is nog veel meer onderzoek nodig om precies te kunnen bepalen hoe het zit en waarom dit zo is.

Maken we bijvoorbeeld echt een goed onderscheid tussen de mensen met alexithymie en de mensen die “gewoon” vanuit hun atypische ontwikkeling nog niet zo goed woorden kunnen geven aan hun emoties?

Waaraan kan je alexithymie herkennen?

• Problemen met het identificeren, beschrijven en omgaan met de eigen of andermans gevoelens én hier zeer moeilijk leerbaar in zijn.
• Moeilijk het onderscheid maken tussen een gevoel en de bijbehorende lichamelijke gewaarwording.
• Verwarring van de fysieke gewaarwordingen die gekoppeld zijn aan deze gevoelens.
• Emoties zien als dromen of fantasieën, emoties zijn geen realiteit.
• Concreet en realistisch denken in plaats van met gevoel denken.
• Mensen met alexithymie dromen vaak ook over dagelijkse en realistische dingen zoals het eten van een maaltijd of een winkelbezoek.

Wat kan je doen?

• Begin met nieuwsgierig zijn. Het kan zijn als je met een cliënt aan de gang gaat dat er meer aan de hand is dan de typische moeite met het begrijpen en herkennen van emoties.
• Maak emoties visueel en specifiek. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld het emotiewiel. Een emotie kiezen is makkelijker dan er zelf een verzinnen, ook moeten de woorden voor de emotie vaak heel specifiek zijn. Er staan twee bruikbare emotiewielen onderaan het artikel gelinkt, maar je kan ook eigen versies maken of vinden via Google.
• Geef voorbeelden van wat iemand zou kunnen voelen in deze situatie.
• Geef tijd om later pas te bedenken hoe iets voelt.
• Onderzoek of er lichamelijk iets gebeurt en wijs specifiek gebieden aan om te onderzoeken. Bijvoorbeeld: “Voel je iets in je hoofd?” “Voel je iets hier? (met wijzen)”
• Wissel naar een andere taal. Mensen vinden het soms makkelijker om in het Engels woorden aan gevoelens te geven dan in het Nederlands.

Alexithymie is iets wat als speciaal aandachtsgebied meegenomen kan worden. Het geeft vaak rust om een label te kunnen geven aan iets waarvan merkbaar is dat het mogelijk meer afwijkt van het gemiddelde dan de gemiddelde autistische mens.